Svima nama poznata Aja Sofija nalazi se u Turskoj, u Istanbulu. Ona je jedna od najvećih i najstarijih građevina ovog grada. Aja Sofija je ime grčkog porekla i znači sveta mudrost. Ova građevina nije samo lepa sa izuzetnim detaljima, već je i svedok duge istorije. Spada u najposećenije znamenitosti Istanbula i postala je simbol istorije Konstantinopolja, ali i moderne Turske. Nekadašnja najveća crkva ranog hrišćanstva je, zbog svoje lepote i arhitekture, proglašena za svetsko čudo.
Aja Sofija kroz vekove
Istorija
Aja Sofija ima veoma dugu i burnu istoriju iza sebe. Prva bazilika je završena 360. godine, ali je nažalost već 532. izgorela do temelja. Car Justinijan je na temeljima stare crkve izgradio novu, čija je gradnja trajala do 537. godine. Za izgradnju donešen je materijal, srebrne i zlatne ploče iz svih krajeva sveta, i može se reći da se nije štedelo. Korišćeni su opeka, mermer i materijali iz Egipta, Rima, Azije i Afrike. Prema legendi, prve reči cara Justinijana kada je ušao u svoju zadužbinu bile su "Pobedio sam te, Solomone".
Vekovima je Aja Sofija bila najveća hrišćanska crkva. Kada se hrišćanski svet podelio 1054. godine, Aja Sofija je postala Grčka pravoslavna crkva, što je i bila do 1204. godine. Te godine, tokom IV krstaškog rata, grad je zauzelo latinsko carstvo. Tada su njegovi vladari pretvorili crkvu u katoličku, koja se održala sve do 1261. godine. Aja Sofija je pretvorena opet u Grčku pravoslavnu crkvu kada je palo rimsko carstvo i grad opet bio oslobođen. Kada je Vizantija pala u ruke Osmanlijama 1453. godine, crkva je pretvorena u džamiju (što je i bila narednih 5 vekova) i dodata su joj četiri minareta i drugi islamski atributi.
Mustafa Kemal Ataturk je osnivač moderne Turske. On je 1935. godine pretvorio Aju Sofiju u muzej. Bila je najposećeniji muzej u Turskoj, otvoren svim verama. Tako je i postala zaštitni znak Istanbula. Sadašnji predsednik Turske, Redžepa Tajipa Erdogan, proglasio je 2020. godine Aju Sofiju ponovo za džamiju. Prva molitva posle 500 godina, održala se 24. jula 2020. godine.
Arhitektura
Crkva već 15 vekova predstavlja pravo remek delo istorije, umetnosti i arhitekture. U izgradnji je učestvovalo oko 10 000 ljudi, a među njima su bili graditelji Antemije iz Trala i Isidor iz Mileta. Aja Sofija je sa površinom od 7570 km2 četvrta crkva po veličini na celom svetu. Centralna kupola takođe spada u najveće kupole sveta, a ima 40 prozora. Ona je nažalost bila rušena više puta, sve dok otomanski neimar Mimar Sinan nije dodao potporne zidove zgradi.
U doba Vizantije, kao i u doba Osmanlija, Aja Sofija je bila najraskošnija crkva i džamija. Ona je bila i ostala simbol mira i toleranicje. Pošto su većinu hrišćanskih svetaca i simbola samo prekrivali, moguće je videti ih i dan-danas. Unutar nje mogu se razgledati hrišćanski mozaici i freske, kao i stihovi iz Kurana i kaligrafska ploča sa islamskim imenima. Najveći mozaik se nalazi na glavnim izlaznim vratima. Mozaik potiče iz 11. veka i predstavlja Devicu Mariju koja drži Isusa. Desno od nje se nalazi car Konstantin koji joj daruje sam grad, levo car Justinijan koji joj daruje Aju Sofiju.
Jedan stub, delimično prekriven bronzom, sa rupom na sredini, vlažan na dodir, naziva se "stub koji plače" ili "stub želja". Mnogim vernicima je to bio razlog da doputuju do Aja Sofije, samo da bi ga dodirnuli. Govori se da je blagosiljan od strane Sv. Grgura i da pruža božansko isceljenje.
Ako još niste videli ovu fascinatnu građevinu svojim očima, neka Vam bude deo sledećeg putovanja. Na linku ispod teksta rezervišite kartu za let do Istanbula i uverite se i sami zašto je Aja Sofija toliko posebna.
